14
ақпан
2026
"Оқуға құштар мектеп" жобасы жалғасуда....Проект »Читающая школа» продолжается….
"Оқуға құштар мектеп" жобасы жалғасуда....
МЕРЕЙТОЙЛЫҚ АҚЫНДАР АҚПАН.
2026 жылғы 15 ақпанда фашистік түрмеде өлім жазасына кесілген татар ақыны, Кеңес Одағының Батыры Мұса Жалилдің (Мұса Мұстафұлы Жалилов, Залилов) (1906-1944) туғанына 120 жыл толады (1956, қараңыз.), Ленин сыйлығының лауреаты (1957, қараңыз.) фашистік концлагерьде жазылған" Моабит дәптері " өлеңдер циклі үшін.Оның алғашқы өлеңдері 1919 жылы жасөспірім кезінде жарық көрді. 1925 жылы "біз барамыз"атты алғашқы өлеңдер мен өлеңдер жинағы жарық көрді. "Өткен жолдар" (1924-1928), "барабаншы–партизан" (1930), "жазушы" (1940) өлеңдері және басқалары жастарға, еңбек тақырыбына арналған. 1931 жылы ММУ филология факультетін бітірген. Ол "алтын шашты" (1941) және "Ильдар" (1941) операларының либреттосын жазды. Татар балалар журналдарының редакторы болды (1931-1932). 1939 жылдан 1941 жылға дейін – Татар АССР Жазушылар одағының төрағасы. 1941 жылдан бастап майданда Волхов майданының 2-ші ереуіл армиясының "отв" газетінің қызметкері политрук болды.Оның әскери лирикасы "траншеядан хат" (1944) жинағын құрастырды. 1942 жылы 26 маусымда бір топ жауынгерлермен, ауыр жараланған, фашистердің қолына түсті. Концлагерьге қамалды. Онда ол советтын топ ұйымдастырды, кеңес әскери тұтқындарының қашуын ұйымдастырды. Моабит түрмесінен бельгиялық Партизан арқылы "менің әндерім", "сенбеңіз", "соғыстан кейін" және т.б. өлеңдері бар дәптерді еркін жеткізе алды. 1944 жылы 25 тамызда Плетценси түрмесінде гильотинмен өлім жазасына кесілді. Джалилге ескерткіш орнатылды қазан. Оның есімі-теңіз кемесі, Татариядағы қалалық типтегі ауыл.
Мұса Мұстафұлы Жалилдің Шығармалары:
• "Варварлық". 1943 жылғы өлеңде ақын соғыстың қатыгездігі мен шындығын ашады.
• "Траншеядан хат". Онда соғыстың басқа жағы — өз жерін және туыстарын қорғау үшін жауды өлтірген КСРО жауынгерлерінің мотивтері ашылды.
* "Аяғы жоқ", "көз жасы". Отан қорғаушылардың мызғымас рухын, әйелдері мен жақындарының адалдығы мен адалдығын дәріптейтін Лирика.
* "Емен", "Орман". Бұл шығармаларда Джалил бостандық рухын және жеңіске деген үмітті жырлады.
• "Қасқырлар". Ақын жануарлар мен адамдарды салыстырады.
• "Арман", "Ерік". Шығармалар жан бостандығы туралы айтады.
• "Кешіріңіз, Отан!", "Сенбеңіз!». Оларда Джалил адалдық туралы түсінігін білдіреді.
* "Джигиттің күші". Бұл өлеңде ақын Рухтың күшін жырлайды.
• "Қоңырау", "суық махаббат", "ғашық және сиыр", "бүрге". Бұл миниатюралар ерік-жігер мен өмірге деген құштарлықты көрсетеді.
Проект »Читающая школа» продолжается….
ПОЭТЫ - ЮБИЛЯРЫ ФЕВРАЛЬ.
15 февраля 2026 года исполнится 120 лет со дня рождения МУСЫ ДЖАЛИЛЯ (Мусы Мустафовича Джалилова, Залилова) (1906–1944), татарского поэта, казнённого в фашистской тюрьме, Героя Советского Союза (1956, посм.), лауреата Ленинской премии (1957, посм.) за цикл стихов «Моабитская тетрадь», написанный в фашистском концлагере.Первые его стихи были опубликованы в 1919 г. в подростковом возрасте. В 1925 г. вышел первый сборник стихотворений и поэм «Мы идём». Стихи «Пройденные пути» (1924–1928), «Ударник–партизан» (1930), «Письмоносец» (1940) и многие другие посвящены молодёжи, теме труда. В 1931 г. окончил филологический факультет МГУ. Написал либретто опер «Золотоволосая» (1941) и «Ильдар» (1941). Был редактором татарских детских журналов (1931–1932). С 1939 до 1941 – Председатель Союза писателей Татарской АССР. С 1941 г. на фронте политруком, сотрудником газеты «Отвага» 2-й Ударной Армии Волховского фронта.Его военная лирика составила сборник «Письмо из окопа» (1944). 26 июня 1942 г. с группой бойцов, тяжело раненый, попал в плен к фашистам. Был заключён в концлагерь. Там организовал подпольную группу, устраивал побеги советских военнопленных. Из тюрьмы Моабит через бельгийского партизана сумел передать на волю блокнот со стихами: «Мои песни», «Не верь», «После войны» и др. Свыше ста стихотворений из «Моабитской тетради» – свидетельства борьбы, страданий и мужества поэта. 25 августа 1944 г. был казнён на гильотине в тюрьме Плётцензее. Памятник Джалилю установлен в г. Казани. Его именем названо морское судно, посёлок городского типа в Татарии.
Произведения Мусы Мустафовича Джалиля:
• «Варварство». В стихотворении 1943 года поэт раскрывает жестокость и реалии войны.
• «Письмо из окопа». В нём раскрыта иная сторона войны — мотивы воинов СССР, которые убивали врага, чтобы защищать свою землю и своих родных.
• «Без ноги», «Слеза». Лирика, в которой воспевается несгибаемый дух защитников Родины, верность и преданность их жён и любимых.
• «Дуб», «Лес». В этих произведениях Джалиль воспел дух свободы и надежду на победу.
• «Волки». Поэт сравнивает животных и людей.
• «Мечта», «Воля». Произведения говорят о свободе души.
• «Прости, Родина!», «Не верь!». В них Джалиль выражает своё понимание верности.
• «Сила джигита». В этом стихотворении поэт воспевает силу духа.
• «Звонок», «Простуженная любовь», «Влюблённый и корова», «Блоха». Эти миниатюры отражают силу воли и жажду жизни.
